Ku pamięci Juliana Dunajewskiego

STRONA GŁÓWNA

Szanowni Państwo,

Druga połowa XIX wieku to złoty wiek. dla Uniwersytetu Jagiellońskiego, nie od 1850 roku, ale raczej od 1866. Po bardzo trudnym okresie pierwszej połowy XIX wieku, na horyzoncie Uniwersytetu i Krakowa pojawiło się słońce. Pojawiła się nadzieja i możliwości zupełnie innego rozwoju Uniwersytetu, Krakowa jako miasta, całej Małopolski. Te pomysły nie wzięły się z niczego, to były pomysły, nad którymi już wcześniej pracowali ludzie. Tak jest, że na Uniwersytecie w chwilach potrzeby, na szczęście dla nas wszystkich, zawsze znajdą się profesorowie, którzy stają na wysokości zadania. Nie koncentrują się tylko na karierach akademickich, ale przechodzą do służby publicznej. Ta działalność, którą prowadził Dietl, Dunajewski i wiele innych osób w tamtych czasach, to dobrze pojęta służba publiczna. To był okres, kiedy na Uniwersytecie i w Krakowie ścierały się różne racje, różne poglądy, jak Polskę wyprowadzić z biedy, jak Polskę przywrócić na mapę Europy. Były koncepcje rewolucyjne, powstańcze, były też koncepcje pracy od podstaw, żeby wzmacniać przede wszystkim ekonomię, zasoby intelektualne, podnosić kulturę i poziom cywilizacyjny. Myślę, że Julian Dunajewski jest reprezentantem rodziny, w której te dwa sposoby myślenia, starły się bezpośrednio. Jego brat Albin, również wielce zasłużony dla potomnych, był zwolennikiem bardziej radykalnych działań, Julian nie wierzył w to, że to jest najlepsza, najbardziej skuteczna droga. Julian Dunajewski był człowiekiem uniwersytetu, świadomie, całe życie związał z nauką. Szkołę powszechną i gimnazjum ukończył w Nowym Sączu, studia prawnicze rozpoczął w Wiedniu, ukończył we Lwowie, a doktorat prawa uzyskał w Uniwersytecie Jagiellońskim i tu w latach 1850.1855 pracował jako suplent, zastępca profesora na

Wydziale Prawa zajmując się prawem karnym, naukami politycznymi i statystyką. Jednakże uznany za niepoprawnego politycznie, nie został zaakceptowany jako kandydat na kierownika katedry umiejętności politycznej Wydziału Prawa UJ. Los kapryśnie wyznaczał mu dalsze miejsca pracy. Dzięki rekomendacji austriackiego ministra oświaty hrabiego Leona Thuna uzyskał posadę profesorską w 1855 roku na Akademii Prawa w Bratysławie, gdzie pracował pięć lat, najpierw jako profesor nadzwyczajny, a od 1856 jako profesor zwyczajnym Katedry Statystyki. Pięć lat później został mianowany profesorem ekonomii politycznej i prawa administracyjnego z wykładami w języku niemieckim na Uniwersytecie Lwowskim, wreszcie jako profesor nauk politycznych i statystyki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Z uniwersytetem związany był następnie przez dwadzieścia lat i od razu zaczął w nim odgrywać istotną rolę. W 1861 kierował Katedrą Umiejętności Politycznych, Statystyki i Prawa Administracyjnego Austriackiego, dwukrotnie pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa (1862/1863, 1867/1868), trzykrotnie rektora (1864/1865, 1868/1869, 1879/ 1880), trzykrotnie prorektora (1865/1866, 1869/1870, 1880/1881). Poświęcił się temu, co lubił najbardziej . ekonomii politycznej ze szczególnym uwzględnieniem skarbowości. Jego nauka, mieściła się w koncepcji rozwoju społecznego, ufundowanej na podstawach ideologii pozytywistycznej. Na pewno też tym wykładom zawdzięczać należy, iż jak pisał Stanisław Estreicher . .Po roku 1870 staje Uniwersytet Jagielloński na tej wyżynie, na jakiej może nie stał nigdy w swojej 500-letniej przeszłości..

Był wielkim mówcą i znakomitym wykładowcą, mówił jasno, prosto i zrozumiale, nie spłycając przy tym przedmiotu. Nie zajmował się działalnością naukową w naszym współczesnym znaczeniu: nie pisał artykułów, nie publikował. Podobno zwykł mawiać: .Rzeczy nowych nie zbuduję, powtarzać rzeczy znanych nie chcę.. Zajmował się dziedziną, którą nazywamy wykładami profesorskimi. Wygłaszał je znakomicie. Jego wykłady ekonomii politycznej wydane zostały na podstawie zachowanych skryptów w 1925 i 1935 roku. Może dziś nadszedł czas, aby je wydać po raz kolejny? Ich lektura dowodzi, że był zwolennikiem klasycznej szkoły liberalnej i podkreślał ścisłe związki ekonomiki, prawa i moralności. Nie lubił teoretycznych spekulacji, jego trzeźwe spojrzenie na ekonomię, zdrowy rozsądek i realizm pozwoliły na rozwinięcie ekonomii politycznej jako dyscypliny naukowej w Krakowie. Zwieńczeniem jego kariery politycznej i ekonomicznej było powołanie do rządu hr. Edwarda Taaffego na ministra skarbu. Po zakończeniu działalności dydaktycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim rozpoczął w Wiedniu nowy rozdział swojego życia. W ciągu zaledwie jedenastu lat ustabilizował walutę i wyprowadził skarb państwa z permanentnego deficytu dzięki m.in. oszczędnościom i reformom podatków od spirytusu, cukru, kawy i nafty, z których nadwyżki lokował w wykup przez państwo kolei żelaznych i w innych inwestycjach. Jednak nigdy nie zapomniał o swojej Alma Mater. Dzięki przyznanym przez Dunajewskiego subwencjom, wybudowano neogotyckie Collegium Novum autorstwa architekta Feliksa Księżarskiego. Gdyby nie jego pomoc oraz jego brata, kardynała Albina Dunajewskiego, prace mogłyby się w ogóle nie rozpocząć.

Proszę Państwa, wiele z tych myśli, o które dzisiaj się spieramy, pochodzi również z przemyśleń Dunajewskiego. Jeżeli zastanowimy się nad jego koncepcją działania naszego regionu. Małopolski w ramach Austro-Węgier, czy nie jest symboliczne, że setna rocznica jego śmierci wypada kilka dni po wejściu Polski do strefy Schengen? Kiedy problem granic przestaje być ważny, kiedy rozwój poszczególnych regionów ma być wspomagany wspólnym wysiłkiem, dla wspólnego dobra. W Collegium Maius znajdują się portrety wybitnych postaci Uniwersytetu Jagiellońskiego pędzla wielu malarzy, ale tylko dwie postacie są wyróżnione, które jak Alfa i Omega domykają historię Uniwersytetu, koniec XV wieku . Mikołaj Kopernik, koniec XX wieku . Jan Paweł II. Dzisiaj nadrabiamy zaległość przywracając naszej wspólnej pamięci ważną i znakomitą postać.

Uniwersytetu, Krakowa i historii polskiego narodu. Ośmielę się wyrazić opinię znajomość dokonań Dunajewskiego, będzie rosła z czasem i następne pokolenia będą z dumą czytały jego wykłady. Kończąc moje wystąpienie, wyrażę jeszcze raz radość, że razem, politycy i akademicy, debatujemy nad wielkim dziełem Juliana Dunajewskiego. Wymazany z historii Polski w czasach komunizmu, teraz powraca w wolnej Rzeczpospolitej. Pochylmy się nad dokonaniami Juliana Dunajewskiego i w ten sposób oddajmy mu cześć.

prof. Karol Musioł - Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego

BIOGRAFIA

Dunajewski Julian Antoni (1822-1907)

(w księdze metrykalnej wpisano Dónajeski), ekonomista, minister skarbu w b. Austrii. Ur. W Stanisławowie (ochrzczony 19 kwietnia 1824) z rodziców pochodzenia szlacheckiego, Szymona i Antoniny z Błażowskich. Ojciec był komisarzem okręgowym w Stanisławowie, później w Nowym Sączu, gdzie Julian spędził swoją młodość, ukończył szkołę powszechną i sześcioletnie gimnazjum. Wyższe studia mianowicie tzw. filozofię (dzisiejsze liceum) i wykłady prawne na uniwersytecie pobierał i ukończył w r. 1842 we Lwowie, spędziwszy pierwszy rok prawa w r. 1839 w Wiedniu. Pięcioletnią praktykę adwokacką odbył we Lwowie u adwokata Raczyńskiego, po czym przygotowywał się przez trzy lata do egzaminu doktoranckiego. Dyplom doktora praw uzyskał na Wszechnicy Jagiellońskiej 2 VIII 1850 na podstawie rozprawy o organizacji gminy. Po egzaminie został mianowany we wrześniu suplentem nauk politycznych z wykładem polskim, z dodatkowym wykładem prawa karnego w języku polskim i niemieckim, zamienionym w następnym roku na wykład statystyki.

Jako Polak, podejrzewany o nielojalność państwową, Dunajewski natrafił w dalszej karierze zawodowej na wielkie przeszkody. Pomimo zdania egzaminu z najlepszym wynikiem ominęła go nominacja na profesora z powodu złej noty policyjnej, jaką wespół z szeregiem zasłużonych profesorów otrzymał od krakowskiej dyrekcji policji, jako .niebezpieczny rewolucjonista polski fraternizujący ze słuchaczami, chociaż nie można mu nic udowodnić, ponieważ w sposób chytry unika wszelkiej jawnej kompromitacji w tej mierze.. Tylko ministrowi oświaty Thunowi zawdzięczał, że go nie zwolniono z suplentury. Nowe trudno.ci z władzą policyjną powstały w r. 1853, gdy Dunajewski ożenił się w Krakowie z Marią Estreicherówną, córką Alojzego Rafała i Antoniny z Rozbierskich, a siostrą znanego bibliografa Karola. Dyrektor policji krakowskiej doniósł wówczas o tym małżeństwie, jako o akcie wrogim rządowi, ponieważ rodzina Estreicherów miała być znaną z wrogiego stosunku. do rządu. Minister Thun umiał jednak ocenić wielkie zdolności Dunajewskiego i usunął go z oblicza dyrekcji policji krakowskiej przez zamianowanie go profesorem nauk politycznych i prawa karnego w Akademii Prawa w Bratysławie, najpierw w r. 1855 nadzwyczajnym, następnie w r. 1856 zwyczajnym. Dopiero po upadku rządów policyjnych Bacha i powołaniu Agenora Gołuchowskiego na ministra spraw wewnętrznych i ministra stanu, Dunajewski powrócił do kraju, mianowany 23 VII 1860 zwyczajnym profesorem prawa administracyjnego i ekonomii politycznej we Lwowie (z wykładem niemieckim), a gdy w r. 1861 wprowadzono w Krakowie dla ogólnych przedmiotów (prócz austriackich) język wykładowy polski, Dunajewski zostaje mianowany 18 X 1861 profesorem nauk politycznych i statystyki w Krakowie.

W gronie profesorów w Krakowie cieszył się ogólnym uznaniem, czego dowodzą godności akademickie, jakich mu nie szczędzono. Już w r. 1862/3 został dziekanem wydziału prawa, w czasie powstania polskiego i zawieszenia działalności władz akademickich zastępował rektora; po zniesieniu stanu oblężenia w r. 1865 został wybrany rektorem, w następnym roku 1867/1868 ponownie dziekanem, w roku 1868/9 po raz drugi rektorem, w r. 1879/80 za. po raz trzeci. Gdy za ministerstwa Hohenwartha utworzono w Krakowie Akademię Umiejętności, powołano Dunajewskiego na członka, później mianowany został zastępcą kuratora Akademii. W r. 1870 miasto Nowy Sącz wybrało Dunajewskiego na sejm krajowy, a w r. 1873 przy pierwszych wyborach bezpośrednich do izby posłów w Wiedniu to samo miasto wraz z miastami Białą i Wieliczką wybrało Dunajewskiego posłem do parlamentu. W dniu 26 VI 1880 Dunajewski został mianowany ministrem skarbu. Od tego czasu kończy się jego działalność naukowa i profesorska na Uniwersytecie Jagiellońskim. Dunajewski jako uczony i profesor ekonomii politycznej nie pozostawił wielu dzieł w druku, z których by można poznać jego stanowisko w najważniejszych kwestiach naukowych. Głównym pozostałym po nim dziełem jest rozprawa pod tyt. Ziemia i kredyt, drukowana w pierwszej części w r. 1864 w Czasopiśmie Prawa i Nauk Politycznych., później w r. 1869 w Ekonomice., ale nie wykończona. W rozprawie tej Dunajewski dał bliższe określenie zadań ekonomiki i przedstawił rozwój myśli ekonomicznej od najdawniejszych czasów, nie zdołał jednak rozprawy ukończyć. Punktem ciężkości w jego pracy naukowej były wykłady profesorskie, dlatego pomocniczym źródłem dla poznania jego poglądów ekonomicznych stały się zapiski z jego wykładów.

Wydane drukiem w r. 1925 z wykładów roku 1864/5 i w r. 1935 (częściowo) z wykładów r. 1872/3, świadczą, że Dunajewski był ekonomistą samodzielnym, stojącym na zasadach szkoły liberalnej, ale nie krępującym się zapatrywaniami jej powag naukowych ani w teorii, ani w polityce ekonomicznej. W teorii Dunajewski kładł nacisk na ścisły związek ekonomiki z prawem i moralnością: odrzucał zapatrywanie Adama Smitha i jego następców, ograniczające pojęcie dobra gospodarczego do rzeczy materialnych. Przeciw poglądom takim przytaczał własne praktyczne argumenty, nie wahał się powoływać na twórców niemieckiej szkoły historycznej W. Roschera i Fr. Lista. W ogólności D. miał skłonność do badań historycznych, jak dowodzi jego rozprawa Ziemia i kredyt, a także inna rozprawa o pracy Kopernika o wybijaniu pieniędzy, którą referował na posiedzeniu Akademii Umiejętności w r. 1873. Ze stanowiska teoretycznego zasługuje na uwagę jego zapatrywanie na rentę z kapitału i z ziemi, którą uważał za wynagrodzenie wartości przy wymianie dóbr dzisiejszych, więcej wartościowych, za późniejsze, jako mniej wartościowe. Poglądem takim wyprzedził Dunajewski znaną dzisiaj i rozpowszechnioną teorię Böhm-Bawerka o 20 lat. Wedle Dunajewskiego renta jest .różnicą między wartością kapitału dzisiejszą a późniejszą.. Stąd stosunek między kapitalistą a dłużnikiem polega na zamianie wartości równych.. Bronił także teorii A. Cieszkowskiego o istocie kredytu, jako przemiany kapitałów stałych i martwych na kapitały obrotowe i czynne. W sprawach waluty popierał teorię L. Wołowskiego o walucie międzynarodowej podwójnej. Był przeciwnikiem etatyzmu, ale uznawał potrzebę państwowych instytucji użyteczności publicznej, do których zaliczał w pierwszym rzędzie koleje żelazne.

Na szersze pole polityczne w sejmie i parlamencie Dunajewski wszedł dopiero po ustaleniu się monarchii austro-węgierskiej w r. 1867 i po uchwaleniu austriackiej konstytucji grudniowej z tegoż roku. Stosunek reprezentacji narodowej polskiej do państwa był od czasu uchwalenia słynnej rezolucji sejmowej z r. 1868 zachwiany, ponieważ centraliści niemieccy byli gotowi zgodzić się na autonomię Galicji tylko pod warunkiem usunięcia się Polaków od obrad i uchwał w parlamencie w sprawach przekładanych kompetencji sejmu galicyjskiego, na co Polacy w interesie Słowian zgodzić się nie chcieli. Gdy Hohenwarth nie mógł przeprowadzić swego programu autonomicznego, powstał pod prezesurą Auersperga rząd centralistyczny niemiecki, który po opuszczeniu izby poselskiej przez Polaków przeprowadził w r. 1873, wbrew zasadzie konstytucyjnej, ustawę o bezpo.rednich wyborach do parlamentu. Na zasadzie tej ustawy, sankcjonowanej 2 kwietnia tegoż roku, wybrany został Dunajewski do parlamentu i wystąpił w narodowej reprezentacji polskiej z całą siłą i odwagą za pogodzeniem się z istniejącym stanem rzeczy w państwie. Decyzja Koła Polskiego w tej sprawie przekreśliła faktycznie uchwałę sejmu, ponawiającą rezolucję z r. 1868, i stanowiła zwrot w dotychczasowej polityce reprezentacji polskiej. Żądania autonomiczne zostały na długie lata odłożone. Koło Polskie za. w parlamencie austriackim stało się języczkiem uwagi w sprawach ogólnopaństwowych i w sporach między Niemcami a Czechami. Dzięki tej roli zdobyło Koło wyjątkowo wpływowe stanowisko polityczne w stosunku do rządu, a dynastyczna orientacja austro-polska zapuszczała wśród reprezentacji polskiej coraz głębsze korzenie. Orędownikiem tego stanowiska stał się Julian Dunajewski. On też w czasie obrad państwa nad adresem do tronu w dniu 18 XI 1873 przemówił imieniem Koła Polskiego i oświadczył, że Koło Polskie zdecydowało się wziąć udział w pracy nad podniesieniem państwa pod względem gospodarczym, duchowym i moralnym, licząc się z danymi stosunkami, chociaż wprowadzenie wyborów bezpośrednich było aktem bezprawnym, niezgodnym z konstytucją. Dunajewski nie był formalnie prezesem Koła Polskiego, ale dzięki swej wymowie i biegłości w języku niemieckim, dzięki jasności i bystrości umysłu, szybkiemu orientowaniu się w każdej sprawie, szerokiej wiedzy i spokojowi, jaki cechował jego przemówienia, był w parlamencie nie tylko Koła, ale całej prawicy parlamentu w walce z centralizmem niemieckim faktycznym przywódcą. Koło powierzało mu przemówienia we wszystkich ważniejszych sprawach, np. w r. 1874 przeciw wyborowi delegatów z całej izby do delegacji wspólnych, w r. 1875 przeciw ustawowemu ustaleniu języka niemieckiego w Uniwersytecie Czerniowieckim, w r. 1879 w sprawie ratyfikacji traktatu berlińskiego i w sprawie adresu większości autonomicznej do tronu, tak samo w delegacjach wspólnych w r. 1878 w sprawie kredytu na mobilizację armii itd. W przemówieniu z r. 1878 Dunajewski miał sposobność z powodu rosyjsko-tureckich preliminariów pokojowych w San Stefano stwierdzić, że .rozwiązanie kwestii wschodniej i uspokojenie prawdziwe nie da się osiągnąć, dopóki państwa europejskie na mocy traktatu z r. 1815 nie ujmą się za prawami i interesami Polaków pod rządem rosyjskim, jak się teraz ujęły za Słowianami tureckimi.. W sejmie galicyjskim Dunajewski poza sprawami budżetowymi interesował się głównie sprawą reformy administracji w kraju przez zespolenie władz rządowych i autonomicznych w jedną całość administracyjną. W r. 1871 poza sejmem opracował przy udziale Wiktora Kopffa i Dionizego Skarzyńskiego projekt Zarysu organizacji władz administracyjnych dla Galicji. Na czele administracji kraju miał stać namiestnik, odpowiedzialny przed trybunałem stanu, i rząd krajowy, załatwiający ważniejsze sprawy kolegialnie. Gminy miały być utworzone z kilkunastu gromad, obwody z kilkunastu powiatów, na podobnej zasadzie przez powierzenie przewodnictwa i egzekutywy osobom mianowanym. W sejmie r. 1876 Dunajewski postawił wniosek, aby Wydział Krajowy na podstawie powyższego projektu wypracował ustawę o organizacji władz administracyjnych. Później w r. 1896 Dunajewski powrócił do tej sprawy ograniczając swój wniosek do organizacji .gmin okręgowych., ale bez rezultatu. Dopiero w sejmie Rzeczypospolitej idea Dunajewskiego doczekała się realizacji.

Uwieńczeniem działalności politycznej Dunajewskiego były jego rządu jako ministra skarbu w Austrii i jako przedstawiciel gabinetu hr. Taaffego. Powołanie swe w czerwcu r. 1880 do gabinetu zawdzięczał Dunajewski butnej zachłanności Niemców, którzy upojeni tryumfami nad Słowianami w nowej erze konstytucyjnej i zawarciem w r. 1879 przymierza monarchii z Niemcami, nie chcieli zgodzić się na pozostawienie w rządzie austriackim Czecha jako ministra .rodaka. i na utrzymanie w mocy rozporządzenia, nakazującego władzom w Czechach odpowiadać po czesku na podanie czeskie. Taaffe był zmuszony zwolnić z gabinetu opornych ministrów i na ministra skarbu powołał Dunajewskiego. W ten sposób Dunajewski stał się już z powołania bojowym ministrem i zadanie to spełniał chlubnie przez cały czas swoich rządów. Stanowisko swe umocnił dzięki rozumnej i skutecznej gospodarce finansowej, która odbijała od dotychczasowej wieloletniej gospodarki deficytowej, pozwoliła na wyższą dotację na cele obrony państwa, podniosła powagę Austrii na zewnątrz i zapewniła rządowi niezależność finansową od stronnictw parlamentu. Pomimo więc nieustannych ataków lewicy niemieckiej i wpływów zewnętrznych przeciw niemu, stanowisko Dunajewskiego uchodziło za niewzruszalne tak dalece, że przed wyborami w r. 1885 mógł sobie pozwolić na pożegnanie na uszczypliwą uwagę w imieniu całego rządu w stosunku do Niemców. Dalecy jesteśmy od zamiaru obecną opozycję lub w ogóle niemieckość gnębić lub choćby krzywdzić. Ale wykazaliśmy, że można rządzić, wprawdzie nie przeciw wam, ale że da się, o czym panowie wątpiliście, rządzić bez was, a jednak uczynić zadość potrzebom państwa.. Mógł zresztą Dunajewski składać takie oświadczenia ze spokojnym sumieniem, ponieważ jako minister wszystkie swoje siły oddał na użytek państwa i na umocnienie jego politycznych podstaw przez zjednanie Czechów dla zgodnej współpracy w państwie. Przy sposobności podziału uniwersytetu w Pradze na czeskii niemiecki Dunajewski wygłosił piękne przemówienie w obronie języka ojczystego: .W dziedzinie naukowej nic nie może zastąpić tej siły, tej skuteczność, jaką ma żywe słowo. Tajemniczy związek wspólnego języka, możność wyłożenia słuchaczom całej organicznej budowy nauki, ten wzajemny związek nie da się zastąpić niczym, żadną książką, żadnym eksperymentem. Jest to związek fizyczny i duchowy zarazem.. Równowagę budżetową Dunajewski osiągnął i utrzymywał rozumną i oszczędną gospodarką budżetową, surową kontrolą nad gospodarką poszczególnych ministrów, przezorną polityką walutową, a także przy pomocy reform podatkowych od spirytusu, cukru i nafty, podwyżki ceł od kawy i cen wyrobów tytoniowych. Dzięki ostrożnemu budżetowaniu Dunajewski osiągnął nie tylko równowagę, ale i nadwyżki budżetowe, którymi zasilał wydatki wojskowe, wykup kolei żelaznych i inne niezbędne inwestycje. Przez utrzymanie zakazu wybijania monety srebrnej obiegowej na rachunek prywatny w mennicy państwowej podniósł kurs waluty austriackiej ponad wartość srebra o przeszło 20% przez co zwiększył siłę kupna dochodów skarbowych, zapobiegł zwyżce cen rynkowych i przygotował reformę waluty na złotą, której dokonał jego następca Steinbach. Aby uniezależnić operacje kredytowe skarbu od banków niemiecko-żydowskich, powołał już w r. 1880 do życia .Bank dla krajów. (Länderbank) ku zgorszeniu sfer interesownych. W styczniu r. 1891 Dunajewski wniósł podanie o dymisję, gdy się przekonał, że przygotowujesię zwrot .na lewo., tj. ku lewicy niemieckiej. W dniu 4 lutego 1891 dymisję otrzymał i wycofał się w zacisze domowe. Autor jego życiorysu w języku niemieckim Józef Schenk zakończył życiorys słowami .Był dobrodziejem Austrii.. Wybitny publicysta czeski Józef Peniżek poświęcił mu w r. 1906 broszurę .W dwudziestą piątą rocznicę., w której przypomina jego nadzwyczajne zalety i zasługi, oraz stwierdza, że Dunajewski przez całe dziesięć lat był celem gwałtownych i jadowitych strzałów z powodu obrażonej próżności, że Polak mógł sprawować tekę finansów. Istotnie rządy Dunajewskiego zrobiły Polakom w Austrii opinię dzielnych finansistów. Odtąd teka finansów austriackich znalazła się kilkakrotnie w ręku ministrów Polaków. Dla polityków polskich w Austrii Dunajewski był przez całe długie lata niedoścignionym wzorem męża stanu zdobywającego umysły i serca prawdą i pracą, nie dbającego o popularność. W sprawie polskiej naraził się był w r. 1863 na zarzuty szerokich kół młodzieży i społeczeństwa, gdy głośno wystąpił przeciw powstaniu, rezultat powstania jednak przyznał mu rację; tak samo stanowisko jego w stosunku do Austrii w nowym okresie konstytucyjnym zdobyło z czasem w społeczeństwie szeroką podstawę. Poświęcili mu zaszczytne wspomnienia przede wszystkim wybitni mężowie obozu konserwatywnego: Michał Bobrzyński, Leon Piniński, Fryderyk Zoll starszy i inni; ale także przeciwnicy polityczny z obozu demokratycznego nie skąpili mu uznania: Florian Ziemiałkowski w swoich .Pamiętnikach. podnosi stanowczy charakter i przytomność umysłu młodego wówczas Dunajewskiego. Stanisław Szczepanowski sławi jego zalety jako ministra skarbu, jego otwartość i prawdomówność. Dunajewski umarł 9 listopada r. 1907 w Krakowie, pozostawiając jedynego wnuka (po synie Stanisławie) Andrzeja. Dunajewski J. Projekt. Zarys organizacji władz administracyjnych dla Galicji, Kr. 1871; Bobrzyński M. Charakterystyka histor., 1909; Bobrzyński, Jaworski i Milewski, Z dziejów odrodzenia polit. Galicji, 1905; Piniński, L., Wspomnienia o J. Dunajewskim, Dunajewski, wspomnienia pośmiertne, 1908; Jaworski W., Mowy Juliana Dunajewskiego w sejmie krajowym i w Radzie Państwa z przedmową Piotra Górskiego, Kr. 1896 i mowy ministerialne 1899; Penizek J., Julian Dunajewski, W dwudziestą piątą rocznicę, Kr. 1906 (to samo po czesku Stat Jubilejni);

Schenk J., Dr Julian Ritter von Dunajewski, ein oesterreichischer Finanzminister 1821.1907, Wien 1934; Szymusik Fr., Julian Dunajewski, w >>Przewodniku Nauk. i Lit.<<. Lw. 1910; Szczepanowski St., Ministerstwo Taaffe . Dunajewski od 1880.1890, >>Ekonomista Polski<< 1890; Taylor E., Dunajewski Julian Antoni, >>Encyklopedia polityczna<< t. I; Zweig F., System ekonomii i skarbowości J. Dunajewskiego, 1925 (wykłady Dunajewskiego z r. 1872/3 wydało w części teoretycznej Towarzystwo ekonomiczne w Krakowie w r. 1935).

OBCHODY

„Uroczyste Obchody 100-lecia Śmierci Juliana Dunajewskiego”

Kraków, 14 stycznia 2008 roku

Przypadająca 28 grudnia br. 100 rocznica śmierci Juliana Dunajewskiego, stała się powodem podjęcia przez Jana Rokitę inicjatywy zorganizowania w Krakowie uroczystości, które upamiętnią postać Dunajewskiego, a tym samym przyczynią się do przywrócenia zbiorowej pamięci roli, jaką Dunajewski odegrał swoją pracą akademicką i działalnością polityczną
w historii Polski.

Zaproszenie Jana Rokity do współudziału w organizacji uroczystych obchodów 100-lecia Śmierci Juliana Dunajewskiego, zostało przyjęte przez JM Profesora Karola Musioła Rektora UJ, który nad uroczystościami objął Patronat Honorowy, a następnie przez zarząd Klubu Jagiellońskiego.

Obchody miały bardzo uroczysty charakter. Rozpoczęła je msza św. w intencji duszy śp. Juliana Dunajewskiego, odprawiona przez ks. Kardynała Stanisława Dziwisza. Po mszy nastąpiła uroczystość odsłonięcia i poświęcenia przez ks. Kardynała Franciszka Macharskiego tablicy pamiątkowej, umieszczonej na domu, który który niegdyś należał do rodziny Dunajewskich (późniejsza „Warszawianka”). Kolejnym punktem programu było złożenie kwiatów na grobie naszego znamienitego rodaka. Warto dodać, ze na tą okazję grób Juliana Dunajewskiego został odrestaurowany.

Niewątpliwie głównym punktem obchodów była uroczysta sesja naukowa w Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego pt. U źródeł krakowskiego konserwatyzmu – w 100-lecie śmierci Juliana Dunajewskiego.

Program sesji wyglądał następująco:

Otwarcie sesji:

prof. dr hab. Karol Musioł – rektor UJ

dr Alfred Langle – ambasador Republiki Austrii w Polsce

Sesja I:

Julian Dunajewski – Rektor i Minister

Jan Rokita – Za co mamy kochać Stańczyków

prof. Waldemar Łazuga – Pomiędzy Gołuchowskim a Bobrzyńskim

prof. Bogdan Szlachta – Julian Dunajewski jako Stańczyk

Sesja II:

Dziedzictwo Stańczyków – dyskusja panelowa:

dr hab. Włodzimierz Bernacki, prof. Ryszard Legutko, dr Rafał Matyja, prof. Andrzej Nowak, Jan Rokita, Tadeusz Syryjczyk.

Patronat medialny nad imprezą objęli:

Wprost

Dziennik Polski

Radio Kraków

GALERIA

BIBLIOTEKA

W jakim stopniu myśl polityczna Stańczyków, ze szczególnym uwzględnieniem Juliana Dunajewskiego jest w dzisiejszej rzeczywistości inspirująca, a w jakiej mierze jest anachroniczna?

Dyskusja konferencyjna: zobacz

Udział wzieli: